راهنمایی نبی اکرم (ص) کلاله - کاظم خوجه
 
وبلاگ تخصصی مدرسه راهنمایی نبی اکرم (ص) روستای کاظم خوجه
-------------- --------- ------------

    بنا براین رشوه به متاعي ویا امتیازی اطلاق مي شود كه گيرنده ای آن، به خاطر انجام كاري كه قانون به عهده او گذاشته است از كسي كه نياز به كمك او دارد، اخذ مي‌كند. البته دادن وگرفتن رشوه درمواردمختلف، به اشكال گوناگوني صورت مي‌گيرد گاه جهت تسريع امري وانجام خارج ازنوبت ، زماني به خاطرانجام كاري كه قانونأ برعهده اي او نيست ولي به لحاظ نفوذ اجتماعي، توان انجام آن را دارد. دربرخي موارد هم جهت ابطال حق واحياي باطلي. پول های هنگفتي ، تحت عناوين: حق الزحمة، پول چاي،هديه وشيريني ردوبدل ودست به دست مي شود.

    رشوه خواري وفساد اداري به عنوان يك پديده اي ناهنجار، انحطاط درجهات مختلف يك جامعه را سرعت مي بخشد، لذا دركليه اي نظام هاي جهاني شديدا مورد نكوهش قرار گرفته است آمار و ارقام كه از داد وستدهاي پولي( رشوه) تحت عناوين مختلف، ارائه مي شود، حقيقتاٌ سرسام آور ونگران كننده است، براساسي تحقيق سازمان بانك جهاني، همه ساله بيش ازيك تيريليون دلار رشوه در كشورهاي غني درحال توسعه پرداخت مي شود.(4) عواقب وخيم اين پديده‌اي شوم،جامعه جهاني را مجبور به عكس العمل نموده درنتیجه تصويب كنوانسيون پيمان منع رشوه وفساد اداري سبب شده است.

زشتي رشوه درآموزهاي ديني

    مكتب انسان ساز اسلام به عنوان يك جريان زنده وپويا، اخذ رشوه را به مثابه يك عمل زشت، نفرت انگيز وگناه بزرگ ونابخشودني، معرفي نموده وانسان ها را ازرشوه دادن ورشوه گرفتن و واسطه گري بين دهنده وگيرنده به شدت نهي كرده است، پيامبراكرم(ص) مي فرمايد: لعنت خداوند بررشوه دهنده ورشوه گيرنده وواسط بين آن دو، باد.(5 ) درجاي ديگري بازازآن بزرگوارنقل شده است ازرشوه خواري بپرهزيد چرا كه رشوه كفر محض است ورشوه خوار، حتي بوي بهشت را استشمام نخواهد كرد(6) ازامام صادق(ع) نيزنقل شده است كه: رشوه خواري درمقام قضاوت و داوري به منزله اي كفربه خداوند است(7) درقرآن كريم گرچه لفظ رشوه ويا هم خانواده اي آن، ذكرنشده است ولي تعابيرديگري نظير: اثم، سحت واكل باطل آمده است كه احاديث وروايات معصومين، يكي ازمصاديق آن را رشوه خواري. ذكركرده اند،                                                                                                                                                                                    

    درسوره بقره مي خوانيم: اموال همديگررا به ناحق نخوريد وبراي خوردن اموال مردم، مرتكب گناه نشده وقسمتي از آن را به قضات ندهيد درحالي كه بطلان آن را مي دانيد.( 8)

درآیهی دیگری می خوانیم آنها جاسوسان دروغ گو وخورند گان مال حرام هستند.)اهل لغت گفته اند:هرچیزی که از راه حرام کسب شود  سحت گفته می شود .سیاق آیه دلالت دارد بر این که  مراد ازسحت  درآيه ي شريفه،همان رشوه است

    هنگامی كه ازامام علي(ع) درباره سحت، پرسيده مي شود حضرت آن را به رشوه تفسيرمي كند درحديثي ديگردرتفسير( اكل السحت) آمده است خورنده اي سحت كسي است كه حاجت برادرش را برآورده مي سازد سپس هديه اورا مي پذيرد.(10)

     چنانچه پيامبراكرم(ص) خطاب به حضرت علي(ع)  مي فرمايد:اي علي، اين مردم بعد ارمن، باثروت شان آزمايش مي شوند. شراب را به اسم نبيذ ورشوه را به نام هديه حلال مي دانند.(11)

     ازمجموع مطالب يادشده، زشتي وحرمت رشوه خواري ازنظرقرآن و روايات وآموزهاي ديني به خوبي روشن مي شود. دربين فقهاء نيزكسي پيدا نمي شود كه راجع به حرمت اخذ واعطاء رشوه شك وترديدي كرده باشد.

 

رشوه درقالب هديه

     ازآن جاي كه رشوه خواري يك عمل زشت، نامشروع وغيرقانوني بوده ودرعرف عامه اي مردم نيزبه عنوان يك امري نامطلوب وغيراخلاقي شناخته شده است،اکثراٌ تحت عناوين ديگري مثل:شيريني، حق الزحمة، پول چاي وهديه ياد شده ورشوه گيرنده باتغييرنام وعنوان، زشتي وقباحت عمل خويش به زعم خود مي پوشاند درحال كه تغييرنام وعنوان درماهيت نامشروع رشوه تأثير نداشته وزشتي آن را ديگرگون نخواهد كرد. رسول گرامي اسلام(ص) مردي به اسم( لثه) را براي جمع آوري ماليات،مأموريت مي دهد،آن شخص بعد ازمدتي،خدمت پيامبر(ص) رسيده واموالي را كه به عنوان ماليات. جمع آوري كرده بودرا  به پيامبر(ص) تقديم نموده ومقداري را به عنوان اين كه به شخص خودش هديه شده است،پيش خود نگهداري مي كند، پيامبراكرم(ص) خیلي نارا حت مي شود لذا بالاي منبررفته مي فرمايد: چه مي شود كارگزاران مارا اوكه براي انجام كاري مأمورمي شود مي گويد: اين براي شما واين هم به من هديه شده است؛ چنين شخصي اگردرخانه اش ويا درخانه اي خدا مي نشست،آيا كسي براوهديه مي داد؟ قسم به خداي كه جانم دردست اوست كسي چنين چيزي را نمي گيرد مگرآن كه روزقيامت آن را برگردنش حمل مي كند(12) .

     ازجمله كساني كه رشوه اي را درقالب هديه مي خواهد تقديم كند، اشعت بن قيس است او براي پيروزي وغلبه برطرف دعواي خود درمحكمه عدل علي(ع) شبانه ظرف پرازحلواي لذيذ به درخانه اي علي(ع) مي آ ورد ونام آن را هديه مي گذارد:(... شب هنگام كسي به ديدارما آمد وظرف سرپوشيده پرازحلوا داشت، معجوني درآن ظرف بود چنان ازآن متنفرشدم كه گويا آن را باآب دهان مارسمي، يا  قي كرده آن، مخلوط كرده اند بهاو گفتم هديه است؟ يازكات وصدقه؟ كه اين دوبرما اهل بيت پيامبر حرام است. گفت نه،نه زكات است ونه صدقه بلكه هديه است. گفتم: زنان بچه مرده برتوبگريند،آيا ازراه دين وارد شدي كه مرا بفريبي... ؟ به خدا سوگند اگرهفت اقليم را باآنچه درزيرآسمان ها است به من دهند تاخدا را نافرماني كنم كه پوست جوي را ازمورچه اي ناروا بگيرم چنين نخواهم كرد. (13)

    بنابراين هداياي كه امروزه به روسا، مديران وكارمندان ادارات،پيش كش مي شود اگثريت قريب به افتاق آن،همان عمل زشت ونامشروع رشوه است كه چهره كه بد منظر خود را با جامعه ورداي زيباي هديه، پنهان ومستورمي نمايد وهديه دهنده هدف ديگري ندارد جزاينكه درمواقع لزوم بتواند ازقدرت ونفوذ سياسي واجتماعي هديه گيرنده به نفع خودواطرافيان خويش، سود برده وبهره برداري نمايد الا چربه انسان هاي مستضف ومعمولي كه مستحق كمك هستند كسي هديه نداده ودعوت ومهماني نمي كنند؟

علل پيدايش رشوه خواري:

   کارشناسان درباره ی علل پیدایش رشوه خواری در میان جوامع عوامل چندی را برشمردند. 

1- حرص دنيا ودوري ازمعنويت:

     اخلاق، ايمان ومعنويت، اساس ارزش ها وفضايل انساني به حساب مي آيد، وباعث فداكاري، عفت وپاكدامني انسان شده وسبب چشم پوشي وبي اعتنايي به برخي لذايذ مادي به خصوص اعمال نامشروع وخلاف قانون مي شود. در طرف مقابل، فقدان ايمان، دوري ازمعنويت وبي توجهي به توحيد ومعاد، اساس هرجرم وجنايت ازجمله ضايع نمودن حقوق ديگران را تشكيل مي دهد. چنانچه قرآن كريم مي فرمايد: براي آنها كه به سراي آخرت، ايمان ندارند،صفات زشت وبراي خداوند صفات عالي است واوقدرت مند وحكيم است(14) رشوه خواري يكي ازمصاديق برجسته اي صفات زشت وناپسندمي باشد. بنابراين كسان كه ايمان واعتقادبه ارزش هاي اخلاقي وانساني نداشته ويانسبت به آن، پاي بند نباشند دراخذ واعطاي رشوه وواسط گري بين دهنده وگيرنده، ارهيچ تلاش وكوششي فرو گذاري نخواهد كرد، زشتي وقباحت رشوه دردرازمدت براي چنين افراد اربين رفته وبه عنوان يك اصل راهبرد، درزندگي اجتماعي شان، نهادينه خواهد شد.

2- فقدان امنيت شغلي:

     نخستين شرط تلاش وفعاليت سالم درحوزه هاي محتلف اجتماعي،سياسي فرهنگي واقتصادي. تضمين وداشتن امنيت وآرامش است درهرحوزه ازحوزه هاي زندگي انسان،اگرناامني حاكم شود،نه تنها تلاش وتوسعه درآن متوقف مي شود بلكه آثارسوء تخريبي آن،دركوتاه ترين زمان ممكن، آشكارگرديده وزيان هاي جبران ناپزيري را سبب خواهد شد.

    درحوزه اي فعاليت هاي اقتصادي ومديريتي نيزدربيساري ازموارد به دليل فراهم نبودن تأمين شغلي،مديران،كامندان وكارگران، سعي مي كنند درمدت زماني كه تصدي ومديريت يك نهاد واداره را برعهده دارند نيازهاي آينده اي خود را تأمين كنند تا درصورت بيكارشدن،بتوانند براي مدت، احتياجات خود را برطرف نمايد. لذا براي تأمين آينده وپس مالي راه هاي علط،نامشروع وحلاف قانون را درپيش گرفته وبا آزارواذيت ارباب رجوع،آنان را مجبوربه پرداخت رشوه مي نمايد.

3- عدم تعادل دخل وخرج:

     ازجمله عوامل كه درناهنجاري هاوآسيب هاي اجتماعي،نقش به سزاي دارد، فقروتنگ دستي است درآموزه هاي ديني نيزفقربه عنوان مرگ بزرگي كه دنيا وآخرت انسان را نابود مي كند يادشده است.15 لذا كارشناسان علوم اجتماعي، عدم تعادل دخل وخرج كارگران،كارمندان ومديران را به عنوان عامل مئوثر درشيوع رشوه خواري، معرفي مي كند. زيرا ميزان حقوق كارمندان درصورتي كه كفاف مخارج زندگي شان را نكند، بخش اعظم ازآنان،به خاطرنيازمالي وهماهنگ نبودن درآمدها بامخارج زندگي، راه هاي غيرقانوني را درپيش گرفته درنتجه به نحوي، روند رسيدگي به درخواست مراجعين را تغيرداده ويامانع ايجاد مي كنندتاافراد براي رسيدن به اهداف خود،مجبوربه پرداخت رشوه شوند.

4- ضعف دراجراي قانون:

     قدرت وصحت عمل قوه ي قضائيه درهرجامعه اي مهم ترين عاملي است كه مي تواند سلامت وبقاي جامعه را تضمين كند،برخي ازعوامل قانون گريزونظم ستيز به نارسايي هاي برمي گردد كه دردستگاه قضايي وتوبع آن وجود دارد،ضعف دراعمال  جدي وقاطعانه اي قانون وبازبودن منفذ هاي فرارازآن،باعث تجري حلاف كاران وتشجيع آنان به ادامه وگسترش حلاف كاران است،بازيان وآسيب كه ازاين طريق برشهروندان پاي بندبه قانون وارد مي آيد وبهاي سنگين كه بابت قانون گرايي خويش مي پردازند،موجبات جذب ناخواسته اي آنان به صف قانون شكنان وتسري فرهنگ قانون گريزي ونظم ستيزي دربحش هاي ديگرجامعه فراهم مي آيد.

آثاروپيامد هاي رشوه خواري:

     فساد وبي بندوباري اداري درقالب رشوه خواري ازجمله آسيب هاي اجتماعي واداري است كه درتوسعه كشورهاي،آثاروپيامدهاي منفي فراواني را برجاي نهاده وهزينه هاي هنگفتي را درحوزه هاي سياست واقتصاد،برجاي مي گذارد كه اجمالا به چند نمونه اي ‎آن اشاره مي شود.

1-4- ابطال حق واحياي باطل:

     اولين ثمره اي شوم پديده اي رشوه خواري،تضيع حقوق ا فراد ضعيف،بي چاره ومظلوم است. آنان كه پول پارتي دارند بااستفاده وبهره برداري ازآن، دعاوي حقوقي وجزايي را به نفع خود واطرافيان خويش،به نتجه مي رسانند رأي دادگاه ها را به سود طرف خاصي تغير مي دهند ونيزكساني كه پاي بندبه قانون وحقوق ديگران هستند دراين ميدان بده وبستان،حقوق شان پايمال شده وزيان هاي جبران ناپزيري را بايد متحمل شوند.

2-4- گسترش فعاليت هاي غيرقانوني:

    وضع واجراي قوانين اجتماعي،براي آرامش وامنيت جامعه وجلوگيري ازاعمال خلاف كه زيان هاي فراواني را به دنبال دارد،درنظرگرفته شده است. دراين ميان، افراد سود جو، فرصت طلب،خلاف كاروقانون ستيز، هميشه دنبال روزنه ومنفذ هاي هستند تابتوانند بااعمال خلاف قانون، منافع شوم شان را به دست آورند وپرداخت رشوه دردنياي امروز، امن ترين مسيرومجرا براي حركت هاي غيرقانوني به حساب مي آيد، لذا: قاچاق كالاهاي غيرقانوني، حمل مواد مخدر،فعاليت هاي ضد زيست محيطي مثل قطع جنگل ها ودرختان كم كاري وحلاف كاري درپروژه هاي عمراني مثل سدسازي، مقاوم سازي ساختمان ها دربرابرحوادث طبيعي وجاده ها وكارخانه ها و... برآيند پديده اي شوم رشوه خواري وفساد اداري مي باشد.

3-4- ايجاد شرايط نامطلوب اقتصادي :

    رشوه خواري وفساد اداري اگرجلوگيري نشود،دراندك زمان،تسري پيدا كرده وهمه جاه گيرخواهد شد درنتجه ازسرمايه گذاري هاي بلند مدت داخلي وخارجي، جلوگيري خواهد كرد.استعدادهارا درمسيرنادرست، هدايت كرده واز        ها و رويكردهاي فناوري را به بيراهه خواهد كشاند افراد به جاي ايجاد مراكزآموزشي ودرماني و... درروستاها، به سمت پروژه هاي پرسود كشانده خواهند شد و با درگيرشدن شركت ها درفعاليت هاي غيرقانوني، درآمد دولت كاهش پيدا كرده ودولت نيز با افزايش ماليات، فشار بر اقشارآسيب پذبرجامعه را بيشترخواهد كرد.

4-4- نارضايتي مردم وزيرسوال رفتن حكومت وقانون:

    شيوع رشوه وفساد اداري، محبويت ومشروعيت حكومت وقانون را ازبين مي برد. هرگاه جامعه ومردم متوجه شوند كه باپرداخت رشوه، حقوق شهروندان پايمال شده وحلاف كاري ها وقانون شكني هادرحوزه هاي مختلف جريان وتسري پيدا كرده است، اعتماد واطمنان شان را نسبت به قوانين ازدست خواهند داد، درچنين شرايط بحراني، افراد جامعه به منظور پيشبرد كارها واهداف خويش،ناخواسته واداربه ناديده گرفتن قانون مي شوند ودربرخي موارد حاد تر، به دليل سلب اعتماد به مسئولان ومتوليان اجراي قانون، به عنوان اعتراض، عمدا نظم وقانون را زيرپاه گذاشته وحتي ممكن است به عناصرافراطي وضدنظم وقانون ومخل آرامش وامنيت تبديل شوند.

راه حل چيست؟

    شيوع رشوه وفساد اداري،درحقيقت بيان گرنارسايي هاي احلاقي، اقتصادي،سياسي وسازماني است.پرداحتن به آن،نياز مند حل اين نارسايي ها خواهد بود،اين نكته را نيزنبايدفراموش كنيم كه پيش گيري  ازفساد ورشوه خواري،هزينه اي به مراتب كمترا ز مبارزه باآن را  دارد. لذا براي رفع معضل فساد اداري وپديده اي رشوه خواري، توجه به امورذيل ، مشكل گشاه خواهد بود:

1- تقويت بنيه هاي اخلاقي واعتقادي:

    بخش اعظمي ازمشكلات، ناهنجاري ها وآسيب هاي اجتماعي، زايده ومعلول تربيت غلط وآموزش ناسالم است، هرگاه انسان ازنظراخلاقي واعتقادي، تربيت سالم داشته وبه اين مرحله اي ازباورمندي نايل شود كه اعمال كوچك وبزرگ وخوب وبد او، دردادگاه عدل الهي دقيقا محاسبه شده وكيفر وپاداش متناسب باآن، بلكه شديدتر و قويتر، به دنبال خواهد داشت دست وپاي خود را جمع خواهد كرد وهرقدراين باور و اعتقاد، نسبت به احكام الهي واسلامي واخلاق انساني، بيشترشود، ضريب اعتماد واطمینان ودرست كاري دربين آحاد جامعه، سيرصعودي پيدا خواهد كرد. كارشناسان علوم اجتماعي معتقدند كه: نهادينه كردن وجدان احلاقي مذهب ومبناني ارزشها در افراد جامعه، اساسي ترين راهكارمقابله با پديده رشوه خواري به حساب مي آيد وبه عنوان كارآمدترين ابزار كنترل وبهترين راه براي جلوگيري ازشيوع اين بيماري اجتماعي خواهد بود. دراين ميان، ايجاد اعتقاد به عزت اجتماعي همراه با احياي عزت نفس دركناراهرم خود كنترلي وجدان،تشويق وترغيب افراد سالم ودرست كار،وظيفه ورسالت رسانه هاي گروهي است كه با معرفي الگوهاي رفتاري جامعه واحياي باورهاي ديني ومذهبي ازبروز، شيوع وگسترش فساد،جلوگيري كنند. بايد توجه داشت كه اگرپديده فساد اداري ورشوه خواري از طريق ارزش هاي ديني، اعتقادي ووجدان احلاقي،مهارو كنترل نشود، هيچ سازكار قهرآميز ديگري، دردرا ز مدت،مئوثر واقع نخواهد شد.

2- كاهش فاصله هاي طبقاتي:

    بحش ازمشكلات ونارسايي هاي اجتماعي،مثل شيوع رشوه خواري، معلول فاصله هاي طبقاتي است كه در رده هاي مختلف اجتماع به چشم مي خورد. هرگاه افراد جامعه متوجه شوند كه عده اي بااستفاده ازپارتي بازي ورشوه دهي،مناصب دولتي را تصاحب كرده ودرعرصه هاي اقتصادي وبدست آوري ثروت هاي بادآ ورده،يك شبه راه صد ساله را طي كرده اندوبه زندگي شان سروسامان بخشيده اند،طمع آنان نيزگل كرده وسمت وسوي خلاف كاري وقانون ستيزي كشيده خواهند شد.ولي درصورتيك كه عدالت اجتماعي درجامعه پياده شده ازتبعيض، پارتي بازي ورفيق بازي جلوگيري شود وفاصله هاي طبقاتي درسايه اي توزيع عادلانه اي امكانات ملي وفراهم نمودن رفاه وآسايش نسبي همگاني، ازميان برده شود قطعا خيلي ازمشكلات ونارساي ها،حل وفصل خواهد شد وآحاد جامعه نيزديد شان نسبت به قوانين ورعايت آن،عوض شده وآن را باشوق وعلاقه رعايت خواهند كرد وبا افراد متخلف مبارزه خواهند نمود.

3- ايجاد مراكز هدايت وارشاد ارباب رجوع :

    خلي ازافراد جامعه هنگام مراجعه به ادارات دولتي، براي رفع مشكلات ودعاوي حقوقي وغيرحقوقي شان،آشنايي كافي ازقوانين وحقوق شهروندي خويش ندارند. لذا دراولين برخورد باموانع صوري، دست وپاي خودرا گم مي كنند ودنبال افراد حرفه اي ودلال رفته وباپرداخت رشوه،تلاش مي كنند هرچه سريع ترمشكل را حل وفصل نمايد.ايجاد يك نهاد درهرسازماني براي كمك فكري وارشاد قانوني افرادي كه به حقوق شان آشنايي ندارند. يكي ديگراز راه هاي پيشگير ازبروزمعضل رشوه خواري به حساب مي آيد.

4- نظارت وبرخورد قاطع بامتخلفين:

نظارت دقيق وحساب شده برادارات،مديران،كارمندان،زيرمجموعه ها وبرخورد قاطع با افراد متخلف وقانون ستيز، آخرين وسيله وابزار براي جلوگيري ازفساد اداري به حساب مي آيد. لذا مديريت كلان جامعه بايد با كنترل ونظارت، افراد سود جو ومتخلف را شناسايي نموده وازنظام اخراج كنند.هنگامي كه به حضرت علي(ع) خبر مي رسد كه – ابن هرمة – ازجانب – دفاغة بن شداد- مأمورنظارت بربازا ز اهوا ز بوده است، خيانت نموده وازبازاريان رشوه باج گرفته است، حضرت علي(ع) به-دفاعه- نامه مي نوسد وبه او دستورمي دهد- اين هرمة- را ازكاربركناروبه اطلاع مردم برسان واو را زنداني كن واعلام نما هركس، شكايت دارد بيايد وضمناً بركناري اورا به تمام كارگزاران اعلام كن، سعي نما دربراركاري كه ازتو خواسته ام دچارغفلت وسستي نشوي كه دچارهلاكت شده وبه بدترين شكل تورا عزل مي كنم.درهرجمعه اورا از زندان بيرون بياور، اولاً سي وپنج تازيانه به اوبزن. ثانياً اعلام كن هركس نسبت به او شكايتي دارد باشاهد بيايد وبعد از اثبات حق شاكي.از اموال – ابن هرمة- حق اورا بده ومجدداً با خواري وذلت اورا به زندان برده وپاي او را درغل و زنجير كن وفقط هنگام نماز اورا آذاد بگذار.(16) اگرسيره عملي  حضرت علي(ع)‌ وائمه درزندگي فردي واجتماعي مراعات شود وباچند مورد از متخلفين آن گونه كه حضرت علي(ع) مي فرمايد: برخورد قاطع وجدي صورت گيرد قطعاً افراد سود جو ومتخلف، متوجه شده وسردرخط وقانون خواهند گذاست.

 


ادامه مطلب
نوشته شده در تاريخ دوشنبه هجدهم آذر 1387 توسط محمد شیخ
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک